ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਾਰਨੀ ਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਉਪਾਅ-
ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੇ ਅੜੀਅਲ ਅਤੇ ਹਾਕਮੀ ਰਵੱਈਏ ਕਾਰਣ ਜਿਥੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਥੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਉਪਰ ਇਸਦਾ ਕੁਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਕ ਕਾਰਨੀ ਵਲੋਂ ਟਰੰਪ ਦੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਧਮਕੀਆਂ ਅੱਗੇ ਨਿਢਾਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵਪਾਰਕ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨੀ ਜਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਟਰੰਪ ਦੇ ਇਕ ਟਵੀਟ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਾਰਨੀ ਵਲੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਰਵਿਸ ਟੈਕਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸਾਸ਼ਨ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਟਰੰਪ ਵਲੋਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਵਸਤਾਂ ਉਪਰ ਪਹਿਲੀ ਅਗਸਤ ਤੋਂ 35 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਐਲਾਨ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਡਰ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਤਾਰੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟਰੰਪ ਟੈਰਿਫ ਦੇ ਹਾਊਏ ਕਾਰਣ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਇੰਡਸਟਰੀ ਉਪਰ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਾਰਨੀ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ-ਅਮਰੀਕਾ ਵਪਾਰਕ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਰੋਬਾਰ ਉਪਰ ਸੰਕਟ ਦੇ ਗਹਿਰਾਉਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕੈਨੇਡਾ -ਅਮਰੀਕਾ ਵਪਾਰਕ ਗੱਲਬਾਤ ਚੋ ਚੰਗੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਮੱਧਮ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਾਰਨੀ ਵਲੋਂ ਘਾਟੇਵੰਦਾ ਬਜ਼ਟ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਕਾਰਣ ਮੁਲਕ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਉਪਰ ਪੈ ਰਹੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਾਰਨੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਟਰੂਡੋ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਚੋਂ ਮਿਲੀ ਗਲੀ ਸੜੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਲਈ ਉਠਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹ ਰੋਕਕੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਫੈਡਰਲ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ, ਲਿਬਰਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ $62.3-ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਜਟ ਘਾਟੇ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ – ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰੂਡੋ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ $20-ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਸੀਬੀਸੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਵਧੇ ਹੋਏ ਲਾਭਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖਰਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੂੰਜੀ ਲਾਭ, ਨਿੱਜੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਘਰ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਲਈ ਜੀਐਸਟੀ ‘ਤੇ ਟੈਕਸ ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਣ ਭਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਕਾਰਨੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਟਰੂਡੋ-ਯੁੱਗ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ- ਭਾਰੀ ਖਰਚ, ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਜ਼ਾ।
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਟੈਰਿਫ ਦਬਾਅ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਨੀ ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਰੱਖਿਆ ਖਰਚ ਨੂੰ ਜੀਡੀਪੀ ਦੇ 2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ (ਨਾਟੋ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਟੀਚਾ) ਤੋਂ 2035 ਤੱਕ 5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਡਿਜੀਟਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਟੈਕਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੋਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵੱਧ ਖਰਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਧਾਰ ਲੈਣਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2025/26 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਖਰਚ ਵਿੱਚ $9.3 ਬਿਲੀਅਨ ਵਾਧੂ ਖਰਚਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਟੈਕਸ ਮਾਲੀਏ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਨ $1.2 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਭ ਕੁਝ ਜੋੜਦਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਲਈ ਘਾਟਾ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ $70 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਰਨੀ ਸਰਕਾਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਖਰਚਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫੌਜੀ ਖਰਚੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲਿਬਰਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਡਿਲੀਵਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਕੇ, ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ $28-ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਬੱਚਤਾਂ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਜਾਂ ਕੀ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਕਟੌਤੀਆਂ ਕਰੇਗੀ। ਫੈਡਰਲ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਨੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਬਜਟ – ਸਰਕਾਰੀ ਤਨਖਾਹਾਂ ‘ਤੇ ਖਰਚ ਅਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਕਦ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ – ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਕੈਨੇਡੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਾਅਦੇ ‘ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਪੂੰਜੀ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਰਕਮ ਉਧਾਰ ਲੈਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਾਰਨੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਉਪਰੇਟਿੰਗ ਬਜਟ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ ਉਧਾਰ ਦੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਇਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਮੋਰੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਗ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਖੱਡਾ ਪੁੱਟਣਾ। ਪਰ ਇਹ ਖੱਡਾ ਇਤਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਖੱਡੇ ਚੋ ਨਿਕਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਵਧਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਵਿਆਜ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਘੱਟ ਪੈਸੇ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਪੱਲੇ ਭਾਰੀ ਟੈਕਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਹੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਾਰਨੀ ਨੂੰ ਟਰੂਡੋ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੜਬੜ ਵਾਲੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾ ਇਸ ਗੜਬੜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਬਦਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਫਾਲ ਸੀਜ਼ਨ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ, ਪਰ ਕਾਰਨੀ ਦੇ ਚੋਣ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੇ ਅਗਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ $224.8-ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਘਾਟੇ ਦਾ ਚਾਰਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਤੋਂ ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਰਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਨੀ ਵਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵਿਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਵੱਡੇ ਅੰਕੜੇ,ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।
ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ-ਆਰਥਿਕ ਵਿਚਾਰ- ਜੈਕ ਫੱਸ, ਗ੍ਰੇਡੀ ਮੁਨਰੋ, ਫਰੇਜ਼ਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ( ਦਾ ਗਲੋਬ ਐਂਡ ਮੇਲ) ।
