— ਦੀਪਾ ਬੰਡਾਲਾ–
ਅੰਨ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਥਾਲੀ ਤੱਕ ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਕਦੋਂ?
ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨਹੀਂ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨ ਲਈਏ? ਜਿਸ ਮਾਂ ਦਾ ਪੇਟ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਨਹੀਂ, ਕੀ ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਹੋ ਗਈ? ਅੰਨ ਦੇ ਭਰੇ ਭੰਡਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਪਰਖ ਉਸ ਥਾਲੀ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਘਰ, ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਰਸੋਈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਅੱਗੇ ਪਈ ਹੈ। ਭੁੱਖ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿਹਰਾ ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਉਹ ਭਰੀ ਥਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਅਧੂਰਾ ਹੈ।
16 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਿਵਸ ਇਸੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਹੈ—“ਇਨੋਵੇਟ ਟੂਡੇ, ਨਰਿਸ਼ ਟੁਮਾਰੋ।” ਭਾਵ, ਅੱਜ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਈਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਲਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮਿਲੇ। ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਮਕਸਦ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਲੋੜੀਂਦਾ, ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਾ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ।
ਇਸ ਮਕਸਦ ਦੀ ਲੋੜ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ 2026 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 2025 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 64.5 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਕਰੀਬ 269 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਅੰਕੜਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਭੋਜਨ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।
ਇੱਕ ਘਰ ਦਾ ਬਜਟ ਸੋਚ ਕੇ ਵੇਖੀਏ। ਕਿਰਾਏ, ਬਿਜਲੀ, ਆਵਾਜਾਈ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਕੱਢਣ ਮਗਰੋਂ ਜੇ ਪੈਸੇ ਘੱਟ ਬਚਣ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਚੁਣੇਗਾ ਜੋ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪੇਟ ਭਰ ਦੇਵੇ। ਦਾਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਫਲ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਰੱਖ ਕੇ ਵੱਡੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਚੋਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਸੰਦ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਬ ਉਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਖਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤਦ ਹੀ ਕਾਰਗਰ ਹੋਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਵੇਗੀ।
ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅੰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੋਸ਼ਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਕਮਾਈ, ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਦਿਹਾੜੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ—ਸਭ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਥਾਲੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਨ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿੰਨੀ ਸੁਧਰੀ ਹੈ।
ਜਿਹੜਾ ਖ਼ੁਰਾਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਅਧੂਰੀ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਵਾਜਬ ਭਾਅ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਵਾਜਬ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਨੀਤੀ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਟੀਚੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਖੇਤ ਤੋਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ, ਭੰਡਾਰਨ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੁਧਾਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਦਾਲਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤਦ ਹੀ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਮੰਡੀ, ਉਪਜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਜੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਉਪਜ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵਾਂ ਭਾਅ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਉਹੀ ਫ਼ਸਲ ਚੁਣੇਗਾ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਧ ਯਕੀਨੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਫ਼ਸਲੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਜੋਖ਼ਮ ਘਟਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪਰਖ ਸਿਰਫ਼ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਸਫ਼ਾਈ, ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤਤਾ ਵੀ ਦੇਖਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਪੰਜਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ, 2019–21, ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਉਸ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਪਰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਵਾਲਾ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰਜੀਹ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਬਾਰੇ ਸੌਖੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮਹਿੰਗੀ ਪੈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ। ਦਾਲਾਂ, ਚਣਿਆਂ, ਮੌਸਮੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬਜਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹੁੰਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਚੋਣ, ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦੀ ਕਦਰ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਘਰ ਦੀ ਥਾਲੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਰਸੋਈ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਢੁੱਕਵੇਂ ਤਾਪਮਾਨ ਉੱਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਮਿਲਾਵਟ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਇਸੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਉੱਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਾਰਵਾਈ ਵੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨੀਤੀ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਬਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਚਰਚਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਾਸਾ ਬਰਬਾਦੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਬਾਰੇ 2024 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 2022 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਘਰਾਂ, ਭੋਜਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ 105 ਕਰੋੜ ਟਨ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖਾਣਯੋਗ ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਛਿਲਕਿਆਂ ਵਰਗੇ ਨਾ ਖਾਣਯੋਗ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮਾਪੀ ਗਈ ਕੁੱਲ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਸਾਨੂੰ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਟਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਸੋਈ ਵੱਲ ਵੀ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਖ਼ਰੀਦਣਾ, ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਲੈਣਾ ਸਧਾਰਨ ਆਦਤਾਂ ਹਨ। ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਖਾਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਭੋਜਨ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਭੁੱਖ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੱਲ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਰੋਟੀ ਦੀ ਕਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਥਾਲੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੋਣ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛੀਏ ਕਿ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਆਮ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ, ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਕਿਵੇਂ ਸੁਧਰੇਗੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੀਚਿਆਂ ਲਈ ਬਜਟ, ਸਮਾਂ-ਹੱਦ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਨ ਦੀ ਮਦਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਵਿਸ਼ਵ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਿਵਸ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਬਣੇ। ਅਜਿਹੀ ਪਰਖ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁੱਲ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਵੀ। ਅੰਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਹਰ ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੱਕ ਦੀ ਹਰ ਕੜੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਅੰਨ ਦੇ ਭਰੇ ਗੋਦਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਗੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗੀ, ਤਦ ਖੇਤ ਤੋਂ ਥਾਲੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸਫ਼ਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੇਟ ਭਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੇਟ ਭਰਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ।
-ਐਡਮਿੰਟਨ ਕੈਨੇਡਾ
