ਕੇ.ਜੇ. ਸਿੰਘ–
ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਫਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਵਾਦ-ਸਪੁਰਦਗੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਹੈ – ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਹ ਯਾਤਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੈਰੀਟੋਰੀਅਲ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ। ‘ਪ੍ਰਹਾਰ’ ਨੇ ਰੁਖ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ 1991 ਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਪ੍ਰਹਾਰ: ਦ ਫਾਈਨਲ ਅਟੈਕ’ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਰਾਠਾ ਲਾਈਟ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਟਰੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਫੌਜੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਸੀ। ਟੈਰੀਟੋਰੀਅਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਟੈਰੀਟੋਰੀਅਲ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੈਪਟਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਟੈਰੀਟੋਰੀਅਲ ਆਰਮੀ ਰੈਗੂਲਰ ਆਰਮੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਨਾਗਰਿਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਡਿਊਟੀ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। 1999: ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਸਾਲ 1999 ਨੂੰ ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਜਾਰਜ ਫਰਨਾਂਡਿਸ ਤੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕਾਰਗਿਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਇਹ ਉਹ ਦੌਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ‘ਸਿਪਾਹੀ’ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਅਸਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ। 28 ਜੁਲਾਈ 1999 ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੀ ਕਾਰਗਿਲ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੁਝ ਪੁਰਾਲੇਖ ਤਸਵੀਰਾਂ 28 ਜੁਲਾਈ 1999 ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦ ਪੁਸ਼ਕਰਨ ਨੂੰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ ਕਿ ਕਾਰਗਿਲ ਨਾਲ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਾਰਗਿਲ ਦੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਣਾ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਹਿਚਾਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੁੜਾਅ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਫਿਰ ਖੇਤਰੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਅਸਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿਰਦਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਤੇ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ ਦੇ ਫੌਜ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਭਿਨੇਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਸਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ- ਇਹ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੀ ਫੌਜ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਜੈ ਹਿੰਦ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ।
– ਕੇ.ਜੇ. ਸਿੰਘ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਜਰਨਲਿਸਟ
EVOKE CO-LIVING,ROOM NO-306
262P,Sec 52,Gurugram,Hariyana,INDIA
Mob 88470-47554
