ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ, ਜ਼ਖ਼ਮ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲੀ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ—
ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ–ਕਰਨੈਲ ‘ਕੈਲ’ (ਸਿਆਟਲ)
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ‘ਕੁੱਸਾ’ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 26 ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ 16 ਫਿਲਮਾਂ ਸਮੇਤ 51 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਜੱਗੀ ‘ਕੁੱਸਾ’ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ “ਬਾਜ਼ੀ ਲੈ ਗਏ ਕੁੱਤੇ” ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਯਾਤਰਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਿਆ, ਹੰਢਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ।
“ਬਾਜ਼ੀ ਲੈ ਗਏ ਕੁੱਤੇ” ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੜਾ ਤਿੱਖਾ, ਵਿਅੰਗਮਈ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਜਿੱਤਿਆ, ਕੌਣ ਹਾਰਿਆ, ਕੌਣ ਆਪਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੌਣ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੱਗੀ ‘ਕੁੱਸਾ’ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਰਕੇ ਵਾਲੇ ਕਮੀਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮਾਂਦਰੀ, ਆੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ‘ਅਗਨ-ਬਾਣ’ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਪਲੱਭਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਪਲੱਭਦੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੇ ਲੰਬੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਿਲਚਸਪ, ਰੰਗੀਨ, ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਖਦਾਈ ਕਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟੇਗੀ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਦੇ ਇੱਕੋ ਰੰਗ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ, ਧੋਖੇ, ਕਮੀਨਗੀਆਂ, ਮੁਹੱਬਤਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜੱਗੀ ‘ਕੁੱਸਾ’ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ 51 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। 26 ਨਾਵਲ ਲਿਖਣਾ ਕਿਸੇ ਆਮ ਰਚਨਾਤਮਕ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਨਾਵਲ ਲਿਖਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼ਬਦ ਉਤਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ, ਸਮਾਜਿਕ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ 16 ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਯਾਤਰਾ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ “ਬਾਜ਼ੀ ਲੈ ਗਏ ਕੁੱਤੇ” ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿ ਇੱਥੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਲੁਕੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਖੁਦ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਮਯਾਬੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੀਆਂ ਨਾਕਾਮੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਮੇਤ।
ਇੱਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਪੰਨੇ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲੋਕ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੱਗੀ ‘ਕੁੱਸਾ’ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਤਿ ਦੁਖਦਾਈ ਕਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਯਾਦ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਯਾਦ ਕਈ ਵਾਰ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਮੁੜ ਉਚੇੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਆਉਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਜਾਂ ਢੌਂਗ ਕਰ ਕੇ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੁਰਾ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਬਦਖੋਹੀ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਕਿਰਦਾਰ ਸ਼ਾਇਦ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣਗੇ, ਕੁਝ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਚੁੱਪ ਵੱਟ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹੀ ਤਾਂ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ! ਇੱਥੇ ਹਰ ਕਿਰਦਾਰ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਲਾਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ‘ਉਹ’ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ‘ਨਹੀਂ’ ਹੁੰਦਾ।
“ਬਾਜ਼ੀ ਲੈ ਗਏ ਕੁੱਤੇ” ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਬਣਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗੀ। ਇੱਕ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ? ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਸਾਹਿਤ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਧੋਖਾ ਕਿਵੇਂ ਕਿਰਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਮੁਹੱਬਤ ਕਿਵੇਂ ਨਾਵਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਵਿਡੰਬਨਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਜੱਗੀ ‘ਕੁੱਸਾ’ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਪੱਖ ਉਸ ਦੀ ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ 2010 ਤੋਂ ਬੜੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸਾਂਝ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਧਿਅਮ ਹਨ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਜਦੋਂ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੱਗੀ ‘ਕੁੱਸਾ’ ਦੀ ਇਹ ਦੋਹਰੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇਵੇਗੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤਜਰਬੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ, ਮਿੱਠੋ-ਕੌੜੇ ਤਜਰਬੇ, ਦੋਸਤੀਆਂ, ਵਿਰੋਧ, ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਂ… ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਠਕ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਾਠਕ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ।
ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦਾ ਇਮਾਨਦਾਰ ਸੁਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਉਦੋਂ ਹੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਣਾਵਟ ਦੇ ਪਾਠਕ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣਾ, ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ।
“ਬਾਜ਼ੀ ਲੈ ਗਏ ਕੁੱਤੇ” ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ‘ਕੁੱਸਾ’ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੌਰ ਦੀ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ, ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਕਲਮ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਕਮੀਨਿਆਂ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੰਗਾਰ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰਤਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੰਬਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਮੈਂ ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਹੀ ‘ਆਪਣਾ’ ਮੰਨਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ‘ਅਸਲੀ’ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਇਆ।” ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਾਲ ਤੁਰੇ, ਕੁਝ ਨੇ ਕਮੀਨੇ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਾਹ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਬਣ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸ ਗਏ।
ਕਈ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਸਲ ਜੀਵਨੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤਾਲੀ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕੋਈ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜੱਗੀ ‘ਕੁੱਸਾ’ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਜੇਕਰ ਉਸ ਅੰਦਰਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ 51 ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰ ਕਿਤਾਬ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ!
“ਬਾਜ਼ੀ ਲੈ ਗਏ ਕੁੱਤੇ” ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਹੈ, ਦਰਦ ਵੀ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਰਵਾਹਟ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਵੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹਾਰ ਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੁੱਛੇਗੀ; ਬਾਜ਼ੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਜਿੱਤਿਆ? ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਾਂ ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ?
ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ‘ਕੁੱਸਾ ਦੀ ਇਹ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਉਡੀਕੀ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਪਾਠਕ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਖੁਦ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਖੇਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਹਨੇਰਾ ਵੀ; ਹਾਸਾ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੰਝੂ ਵੀ; ਜਿੱਤਾਂ ਵੀ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਹਾਰਾਂ ਵੀ… ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਰੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ “ਬਾਜ਼ੀ ਲੈ ਗਏ ਕੁੱਤੇ” ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।
