ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ- ਦਿਲ ਦੀ ਸੰਭਾਲ….

ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ

ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੂਨ ਪੰਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸੈੱਲ ਤੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦਿਲ ਰੁਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਹਾਵਤ ਹੈ: “ਦਿਲ ਧੜਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਹੈ।”

ਪਰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ, ਫਾਸਟ ਫੂਡ, ਤਣਾਅ, ਧੂੰਆਂਪਾਨ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਣ ਹਨ।

ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਹਰ ਸਾਲ  ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਰਟ ਡੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਰਟ ਡੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ

ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਰਟ ਡੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2000 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਰਟ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (World Heart Federation) ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਨ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ 2011 ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 29 ਸਤੰਬਰ ਪੱਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸੀ ਕਿ 80% ਤੱਕ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਰੋਕੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਦਲਾਅ ਕਰੀਏ।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ – ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ

WHO ਮੁਤਾਬਕ,  ਸਾਲ ਲਗਭਗ 18 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਦਿਲ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 32% ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰੀਬ 2.8 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਮਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਜਾਂ ਕੋਲੇਸਟਰੋਲ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।

ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ

1. ਅਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰਾਕ: ਵੱਧ ਨਮਕ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਚਰਬੀ।

2. ਬੈਠਕਦਾਰ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ: ਕਸਰਤ ਦੀ ਘਾਟ।

3. ਧੂੰਆਂਪਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ: ਧਮਨੀਆਂ ਸੁੱਕਣ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵਧਣ ਕਾਰਨ।

4. ਤਣਾਅ: ਲਗਾਤਾਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧਦਾ ਹੈ।

5. ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ: ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜੋਖ਼ਮ।

6. ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਾਰਣ: ਜੈਨੇਟਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ।

ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ

 ਤਾਜ਼ੇ ਫਲ ਅਤੇ ਹਰੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾਓ।

 ਪੂਰੇ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਡਾਇਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।

ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਅਤੇ ਜੰਕ ਫੂਡ ਘੱਟ ਕਰੋ।

 ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਮਿੰਟ ਤੁਰਨਾ, ਦੌੜਨਾ ਜਾਂ ਯੋਗਾ ਕਰੋ।

ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਪੀਓ।

ਤਣਾਅ, ਧੂੰਆਂਪਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਕਾਰਟੀਸੋਲ ਹਾਰਮੋਨ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਧੂੰਆਂਪਾਨ ਧਮਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰਾਬ ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿਹਤਮੰਦ ਦਿਲ ਲਈ ਸੁਝਾਅ

1. ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ ਤੇ ਕੋਲੇਸਟਰੋਲ ਚੈੱਕ ਕਰਵਾਓ।

2. ਰੋਜ਼ਾਨਾ 7–8 ਘੰਟੇ ਦੀ ਨੀਂਦ ਲਵੋ।

3. ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।

4. ਧਿਆਨ, ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਯੋਗਾ ਕਰੋ।

5. ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜਿਓ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕਤਾ

ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

“ਮਨ ਤੂੰ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ ਹੈ ਆਪਣਾ ਮੂਲੁ ਪਛਾਣੁ।”

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਘਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਰਟ ਡੇ ਦੀਆਂ ਥੀਮਾਂ

ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਥੀਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:

2023: “Use Heart for Every Heart”

2024: “My Heart, Your Heart, Our Heart”

ਇਹ ਥੀਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹਿੰਮਾਂ

ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਯੋਗਾ ਦਿਵਸ ਰਾਹੀਂ ਕਸਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਥੈਰਪੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਈ ਐਨਜੀਓਜ਼ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਿਹਤ ਕੈਂਪ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਦਿਲ ਸਾਡੀ ਧੜਕਣ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਰਟ ਡੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਰੋਕੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ, ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ, ਤਣਾਅ-ਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਆਓ ਅੱਜ ਵਾਅਦਾ ਕਰੀਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਾਂਗੇ।