ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਾਕੀ ਵਿਰਾਸਤ… ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਤੋਂ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਚ ਤੱਕ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਮਹਾਨ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ – ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ ਤੋਂ ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੱਕ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਾਸਤਾਨ-

ਡਾ. ਜਤਿੰਦਰ ਸਾਬੀ (ਮੋਬਾਇਲ-9872978781)-

ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਖੇਡ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, ਮਿਹਨਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸੰਸਾਰਪੁਰ ਤੇ ਮਿੱਠਾਪੁਰ ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਹਾਕੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ  ਹਨ ਇਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਨਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਕ ਗੱਲ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈ ਹੈ, ਕਿ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੋਹਤਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਮਿਹਨਤ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਖਿਡਾਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ…ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੰਨਾਂ—ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1948, 1952 ਅਤੇ 1956 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤੇ। 1952 ਦੀਆਂ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਪੰਜ ਗੋਲ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਖੇਡ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1957 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਊਧਮ ਸਿੰਘ-ਚਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਿਆ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੀਰਾ—ਸੰਸਾਰਪੁਰ ਦੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 1952, 1956, 1960 ਅਤੇ 1964 ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 1956 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ 14 ਗੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ।

ਅਜੀਤ ਪਾਲ ਸਿੰਘ-ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਕਪਤਾਨ—

ਸੰਸਾਰਪੁਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਅਜੀਤ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ 1968, 1972 ਅਤੇ 1976 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1968 ਅਤੇ 1972 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। 1975 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕਪਤਾਨ ਸਨ।

ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ— ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ-

ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡਿਫੈਂਡਰ ਅਤੇ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1988, 1992 ਅਤੇ 1996 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ, ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਖੇਡ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦਲੇਰੀ ਅੱਜ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ।

ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਕੀ ਸਿਤਾਰੇ—ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ—ਚਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ—2012, 2016, 2020 ਅਤੇ 2024—ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਟੋਕੀਓ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤੇ। 2021 ਵਿੱਚ ਖੇਲ ਰਤਨ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ।

ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ—ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਟਿੱਮੋਵਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਡਰੈਗ ਫਲਿੱਕਰ ਨੇ 2016, 2020 ਅਤੇ 2024 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਟੋਕੀਓ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤੇ। 2024 ਵਿੱਚ ਖੇਲ ਰਤਨ ਐਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਪੈਨਲਟੀ ਕਾਰਨਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗੋਲਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ।

ਹਾਰਦਿਕ ਸਿੰਘ-ਮੱਧ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੁਰਤੀ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣੇ। ਟੋਕੀਓ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤੇ।

ਜਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ—ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਖੇਡ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ 2024 ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜੇਤੂ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਾਕੀ— ਤਗ਼ਮਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤ,ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨੇ, ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਪਰ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਡ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ, ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਕੋਚ, ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹਨ।ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਕਾਰ, ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ, ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਯਤਨ ਕਰਨ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਮੁੜ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਕੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਦੀ ਸਟਿੱਕ ਫੜੀ ਦੌੜਦਾ ਬੱਚਾ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੋੜ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ, ਤਰਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੌਕਾ ਦੇਣ ਦੀ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੇ ਹਾਕੀ ਦੇ ਮਹਾਨਾਇਕ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਡੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ—ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਤੱਕ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਾਥਾ,ਓਲੰਪਿਕ, ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ, ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਦੀ ਮਿਹਨਤ – ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ, ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਦੀ ਦੇਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਝਾਰਖੰਡ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਣੀਪੁਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਇਸ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਨੇ ਫਾਰਵਰਡ ਖਿਡਾਰੀ ਦਿੱਤੇ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡਿਫੈਂਡਰ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਗੋਲਕੀਪਰ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੱਧ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖਿਡਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ।

ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਇਤਿਹਾਸ—ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅੱਠ ਸੋਨੇ, ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ: 1928, 1932, 1936, 1948, 1952, 1956, 1964 ਅਤੇ 1980।

ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ: 1960। ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ: 1968, 1972, 2020 ਅਤੇ 2024। ਭਾਰਤ ਨੇ 1928 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਕੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਦਭੁੱਤ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ—ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ। 1973 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ।1975 ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ।1975 ਵਿੱਚ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 2-1 ਨਾਲ ਹਰਾਉਣਾ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ—ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ 1966, 1998, 2014 ਅਤੇ 2023 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ। 2023 ਦੀਆਂ ਹਾਂਗਜ਼ੂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੇ 2024 ਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਯੋਗਤਾ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ—ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ 2010, 2014 ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ, 2006 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।

ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ—ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਟੀਮ ਨੇ 2011, 2016, 2018, 2023 ਅਤੇ 2024 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਹਾਕੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ

1. ਪੰਜਾਬ—ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ, ਊਧਮ ਸਿੰਘ, ਅਜੀਤ ਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਾਰਦਿਕ ਸਿੰਘ, ਜਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਾਕੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਂ ਹਨ।

2. ਹਰਿਆਣਾ—ਹਰਿਆਣਾ ਨੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਕਈ ਅਹਿਮ ਖਿਡਾਰੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਸਵਿਤਾ ਪੂਨੀਆ, ਰਾਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਅਤੇ ਨਵਨੀਤ ਕੌਰ ਵਰਗੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ।

3. ਓਡੀਸ਼ਾ-ਓਡੀਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦਿਲੀਪ ਤਿਰਕੀ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਰੋਹਿਦਾਸ ਇਸ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ। ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਦੀਪ ਗ੍ਰੇਸ ਏੱਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ। ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

4. ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼—ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਾਕੀ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਹਿਮ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਹੈ।

5. ਝਾਰਖੰਡ—ਝਾਰਖੰਡ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਈਕਲ ਕਿੰਡੋ, ਨਿੱਕੀ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸਲੀਮਾ ਟੇਟੇ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਾ ਕੁਮਾਰੀ ਵਰਗੇ ਖਿਡਾਰੀ ਇਸ ਰਾਜ ਦੀ ਹਾਕੀ ਪਛਾਣ ਹਨ। ਆਦਿਵਾਸੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

6. ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼—ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਵੇਕ ਸਾਗਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਟੋਕੀਓ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਵਾਲੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ।

7. ਮਣੀਪੁਰ—ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਕੋਥਾਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਹਿਮ ਹੈ।

8. ਕਰਨਾਟਕ—ਕਰਨਾਟਕ ਨੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਵੀ.ਆਰ. ਰਘੂਨਾਥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।

9. ਉੱਤਰਾਖੰਡ—ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਟਾਰੀਆ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵੱਡੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।

10. ਮਿਜ਼ੋਰਮ—ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੀ ਲਾਲਰੇਮਸਿਆਮੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ—ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ, ਝਾਰਖੰਡ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।ਰਾਣੀ ਰਾਮਪਾਲ, ਸਵਿਤਾ ਪੂਨੀਆ, ਵੰਦਨਾ ਕਟਾਰੀਆ, ਦੀਪ ਗ੍ਰੇਸ ਏੱਕਾ, ਨਿੱਕੀ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸਲੀਮਾ ਟੇਟੇ ਅਤੇ ਲਾਲਰੇਮਸਿਆਮੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਛਾਣ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

ਹਾਕੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ…. ਹਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੌਕਾ…ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। ਹਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਹਾਕੀ ਅਕੈਡਮੀਆਂ, ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਕੋਚ ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮਦਦ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਾਕੀ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਇਸ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਖੇਡ ਪਰੰਪਰਾ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਹਾਕੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਝਾਰਖੰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਮਿਲ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਤੱਕ ਲਿਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਰਸੀ ’ਤੇ ਤਿਰੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਰਾਜ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।