20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਏ ਹਨ-1.6 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ- 65,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਲਸਤੀਨੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ-
ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
+447951 590424 watsapp
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਮੰਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ, ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 2025 ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਐਸੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਜਿਸਨੇ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਨਾ ਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਸਰਾਇਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਿੰਜਾਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਭਾਸ਼ਣ ਲਈ ਪੋਡਿਅਮ ਵੱਲ ਵਧੇ ਤਾਂ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵਾਕਆਊਟ ਸਿਰਫ਼ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਹੁਣ ਫਲਸਤੀਨ ਦੇ ਮਸਲੇ ’ਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ।
ਅਸੀਂ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ, ਫਲਸਤੀਨ-ਇਸਰਾਇਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪਹਲੂ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰੁਖ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਹੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਾਂਗੇ।
ਫਲਸਤੀਨ-ਇਸਰਾਇਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਫਲਸਤੀਨ ਅਤੇ ਇਸਰਾਇਲ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
1947 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਫਲਸਤੀਨ ਨੂੰ ਦੋ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ — ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਰਾਜ।
1948 ਵਿੱਚ ਇਸਰਾਇਲ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਧਰਤੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਨਕਬਾ (ਤਬਾਹੀ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਫਲਸਤੀਨੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਣ ਗਏ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1967 ਦੀ ਜੰਗ (ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜੰਗ) ਵਿੱਚ ਇਸਰਾਇਲ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ, ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਰੂਸਲਮ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਪਿਛਲੇ 75 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਦੇ ਜੰਗ, ਕਦੇ ਗੁਰੀਲਾ ਕਾਰਵਾਈਆਂ, ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਦੇ ਖੂਨੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ (2023–2025) ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਤਸਵੀਰ
ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ ਹੈ।
ਗਾਜ਼ਾ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ 65,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਲਸਤੀਨੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ।
1.6 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ, ਮਸਜਿਦਾਂ, ਚਰਚਾਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸਹੂਲਤ ਕੇਂਦਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇਕ ਇਨਸਾਨੀ ਸੰਕਟ (Humanitarian Crisis) ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਘਟਨਾ
ਸਤੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਆਏ ਤਾਂ:
100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੇ ਵਾਕਆਊਟ ਕੀਤਾ।
ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਕੁਰਸੀਆਂ ਨੇ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ।
ਵਾਕਆਊਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
ਇਹ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ (Diplomatic Embarrassment) ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ।
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਜਾਹਰੇ ਤੇ ਦਬਾਅ
ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰੇਕ ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫਲਸਤੀਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ।
ਲੰਡਨ, ਪੈਰਿਸ, ਬਰਲਿਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਟੋਰਾਂਟੋ, ਮੈਲਬੋਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਉਤਰ ਆਏ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟੂਡੈਂਟਾਂ ਨੇ ਕੈਂਪ ਲਗਾ ਕੇ “Free Palestine” ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਫਲਸਤੀਨ ਰਾਜ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣੀ ਪਈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੁਖ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ।
ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਰੁਖ
ਯੂਰਪ: ਆਇਰਲੈਂਡ, ਸਪੇਨ, ਨਾਰਵੇ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਫਲਸਤੀਨ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੰਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ: ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਲੋਕੀ ਸਮਰਥਨ ਤਾਂ ਮਿਲਿਆ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਦੋਹਰੇ ਰੁਖ ਤੇ ਖੜੀ ਹੈ।
ਏਸ਼ੀਆ: ਤੁਰਕੀ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਫਲਸਤੀਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਟਸਥ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਮਰਥਨ ਫਲਸਤੀਨ ਲਈ ਹੈ।
ਅਫਰੀਕਾ: ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਫਲਸਤੀਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਰਿਜ਼ੋਲੂਸ਼ਨ ਪਾਸ ਕੀਤੇ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਐਮਨੇਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਨੇ ਇਸਰਾਇਲ ‘ਤੇ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ।
ਯੂ.ਐੱਨ. ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਿੰਸਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ (WHO) ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਕਾਰਨ ਮਹਾਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ
ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ:
ਇਸਰਾਇਲ ਦੀ ਜੰਗ ਹਮਾਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਆਮ ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਗਾਜ਼ਾ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਹਮਾਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਾਂਗੇ।”
ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਲਸਤੀਨ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੰਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਪਰ ਇਸ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਆਲੋਚਨਾ ਮਿਲੀ।
ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਮਾਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਹੈ ਤਾਂ ਬੱਚੇ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਕਿਉਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ?
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਣ-ਸ਼ੈਲੀ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ
ਖੁਰਾਕ, ਪਾਣੀ, ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਰਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਬੱਚੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਿਲਬਿਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਯੂਨੀਸੈਫ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੱਚੇ ਮਾਲਨੁਤਰੀਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਸਿਹਤ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸੰਭਾਵੀ ਹੱਲ
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਕਈ ਹੱਲ ਸੁਝਾਉਂਦੇ ਹਨ:
. ਦੋ-ਰਾਜ ਹੱਲ (Two-State Solution): ਇਸਰਾਇਲ ਅਤੇ ਫਲਸਤੀਨ ਦੋ ਅਜ਼ਾਦ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣ।
. ਯੂ.ਐੱਨ. ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ: ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ੋਰਸ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਮਦਦ: ਤੁਰੰਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਵੇ।
. ਜੰਗੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਚਲਾਏ ਜਾਣ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੁਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਫਲਸਤੀਨ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਅੰਦੋਲਨ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਹੁਣ ਵੀ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹੱਲ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇਗੀ।
